İnsanın Allah’ın rızasını araması, hayatının her anında Allah’ın en çok hoşnut olacağı tavrı seçmesi demektir. Bu, yalnızca sözle dile getirilen veya belirli ibadetlerle sınırlı kalan bir niyet değildir. İnsanın kararlarına, dostluklarına, fedakârlıklarına, malını ve vaktini kullanma biçimine yansıyan kapsamlı bir ahlak anlayışıdır.


Bu anlayışın temelinde derin Allah sevgisi vardır. İnsan Allah’ı her şeyden çok sevdiğinde, kendi rahatını ve çıkarını değil, Allah’ın beğeneceği ahlakı üstün tutar. Gerçek sevgi, dostluk, sadakat ve fedakârlık da ancak bu samimiyetle yaşandığında anlam kazanır.

 

Allah’ın Rızasını Aramak Ne Demektir

“Allah’ın rızasına göre yaşamak”, “Allah’ın rızasını seçmek” ve “Allah’ın rızasının en çoğunu tercih etmek” ifadeleri Müslümanların sıkça duyduğu kavramlardır. Ancak bu sözleri alışkanlıkla tekrarlamak, onların ifade ettiği derin ahlakı yaşamak için yeterli değildir.


Allah’ın rızasını aramak; karşılaşılan her durumda “Allah en çok hangi davranışı sever, hangi tavırdan en çok hoşnut olur?” diye düşünmek ve önündeki seçenekler arasından buna en uygun olanı seçmektir. İnsan, kendi çıkarını, rahatını ve nefsinin isteklerini değil, Allah’ın hoşnutluğunu esas almalıdır.


Kuran’da müminlerin bu özelliği şöyle bildirilir:

“İnsanlardan öylesi vardır ki, Allah’ın rızasını arayıp kazanmak amacıyla nefsini satın alır. Allah, kullarına karşı şefkatli olandır.” (Bakara Suresi, 207)

Bir başka ayette ise Allah’ın rızasına uyan kişiyle, yalnızca kendi isteklerinin peşinden giden kişinin aynı olmayacağı haber verilir:

“Allah’ın rızasına uyan kişi, Allah’tan bir gazaba uğrayan ve barınma yeri cehennem olan kişi gibi midir? Ne kötü varış yeridir o.” (Al-i İmran Suresi, 162)

İman Hayatın İçindeki Tercihlerde Ortaya Çıkar

İnsan hayatı boyunca sürekli seçimler yapar. Eğitimini, mesleğini, yaşayacağı yeri, dostluklarını, evliliğini, zamanını ve sahip olduğu imkânları nasıl değerlendireceğini belirler. Güçlük karşısında sabredip sabretmeyeceğine, bir başkası için fedakârlık yapıp yapmayacağına ve doğru bildiği konuda kararlılık gösterip göstermeyeceğine karar verir. İmanın ve samimiyetin günlük hayattaki karşılığı bu tercihlerde görülür.


Allah’ın rızasını gözeten insan “Benim için hangisi daha kolay veya daha avantajlı?” diye değil, “Allah’a olan sevgimi, sadakatimi ve güzel ahlakımı en güçlü biçimde hangi davranışla gösterebilirim?” diye düşünür.


Kuran’da imanın yalnızca sözle ifade edilmesinin yeterli olmadığı, insanın karşılaştığı imtihanlarla deneneceği bildirilir:

“İnsanlar, ‘İman ettik’ demekle, sınanmadan bırakılacaklarını mı sandılar? Andolsun, onlardan öncekileri de sınadık. Allah, gerçekten doğru olanları da mutlaka bilir, yalancı olanları da mutlaka bilir.” (Ankebut Suresi, 2-3)

Kişinin kendi isteğiyle Allah’ın hoşnut olacağı davranış aynı yönde olmadığında, gerçekte neyi daha çok sevdiği ve neyi öncelikli gördüğü anlaşılır. Samimi mümin, vicdanında daha dürüst, daha merhametli, daha cesur ve daha fedakâr olan tavrı görür; nefsine zor gelse de onu seçer.

 

İnsan Kendi İsteğini Allah’ın Rızası Gibi Göstermemelidir

İnsan bazen kendi rahatına ve çıkarına uygun bir hayatı seçip ardından bu tercihine dinî veya ahlaki bir gerekçe bulabilir. “Elimden gelen buydu”, “Şartlar uygun değildi”, “Şimdi zamanı değil” ya da “Böylesi daha hayırlı oldu” gibi sözlerle vicdanını rahatlatmaya çalışabilir. Oysa Allah’ın rızasını aramak, önce nefsin istediğini seçip sonra bu seçimi haklı gösterecek bir açıklama üretmek değildir.


Kuran’da, Allah kendilerine lütfundan verdiğinde sadaka vereceklerini ve salihlerden olacaklarını söyleyen kimselerin durumu örnek verilir:

“Onlardan kimi de Allah’a şöyle söz vermişti: ‘Andolsun, eğer O bize lütfundan verirse, mutlaka sadaka vereceğiz ve salihlerden olacağız.’ Fakat O, onlara lütfundan verince onda cimrilik ettiler ve yüz çevirerek döndüler.” (Tevbe Suresi, 75-76)

Bu kişiler görünüşte hayırlı bir amaç ileri sürmüş, fakat istedikleri imkâna kavuşunca verdikleri sözden dönmüşlerdir. Bu örnek, samimiyetin yalnızca geleceğe yönelik güzel sözlerle değil, insanın elindeki imkânla bugün ne yaptığıyla anlaşılacağını gösterir.


Allah’ın rızasının en çoğunu gözeten kişi hayrı sürekli daha uygun şartlara ertelemez. “Şu anda, sahip olduğum imkânlarla Allah’ın en çok hoşnut olacağı ne yapabilirim?” diye düşünür ve sevgisini fiilî olarak gösterir.


Makul Görünen Bahaneler Samimiyetsizliği Gizleyemez

Kuran’da bu konuya ilişkin dikkat çekici örneklerden biri de Peygamberimiz (sav)’den ayrılmak için izin isteyen kimselerin tavrıdır. Müslümanların zorlu şartlar altında mücadele ettikleri sırada bu kişiler evlerinin korumasız olduğunu ileri sürmüş, fakat Allah onların asıl niyetlerinin kaçmak olduğunu bildirmiştir:

“Hani onlardan bir grup, ‘Ey Yesrib halkı! Sizin burada durmak imkânınız yok. Haydi geri dönün’ demişti. Onlardan bir başka grup da, ‘Evlerimiz açık’ diyerek Peygamberden izin istiyorlardı. Oysa evleri açık değildi. Onlar sadece kaçmak istiyorlardı.” (Ahzab Suresi, 13)

Aynı şartlarla karşılaşan samimi müminlerin tavrı ise farklı olmuştur. Onlar kendilerini haklı gösterecek gerekçeler aramak yerine Allah’a verdikleri sözü ve O’nun hoşnutluğunu nefislerinin önünde tutmuşlardır:

“Müminler düşman birliklerini görünce, ‘İşte bu Allah’ın ve Resûlü’nün bize vaat ettiği şeydir; Allah ve Resûlü doğru söylemiştir’ dediler. Bu, onların ancak imanlarını ve teslimiyetlerini artırdı.” (Ahzab Suresi, 22)

Müminin yapması gereken, kendi rahatını koruyacak kararı aldıktan sonra buna makul bir açıklama bulmak değildir. Asıl samimiyet, tercih anında Allah’ın en çok hoşnut olacağı davranışı seçmektir.


Mümin Yalnızca Yanlıştan Kaçınmakla Yetinmez

Allah’ın rızasının en çoğunu tercih etmek, yalnızca bir davranışın helal mi haram mı olduğuna bakmak değildir. İnsanın önünde birbiriyle çelişmeyen, meşru birden fazla seçenek bulunabilir. Mümin böyle bir durumda yalnızca “Bunu yapmam caiz mi?” diye düşünmekle yetinmez; hangi seçeneğin daha güzel, daha fedakâr, daha samimi ve daha vicdanlı olduğunu da araştırır.


Bir davranışın yasaklanmamış olması, onun insanın gösterebileceği en güzel ahlak olduğu anlamına gelmez. Kişi kendisine daha kolay gelen yolu seçebilir; fakat bu tercihe rahatını koruma, fedakârlıktan kaçınma veya menfaatini öne alma düşüncesi karışabilir.


Allah, insanın bu dünyadaki imtihanının en güzel davranışı göstermek olduğunu şöyle bildirir:

“O, hanginizin daha güzel davranacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratmıştır...” (Mülk Suresi, 2)

Bu nedenle Kuran ahlakında ölçü, yalnızca kötülükten kaçınmak veya zorunlu olanı yerine getirmek değildir. Mümin hayırda daha güzelini, sevgide daha samimi olanı ve fedakârlıkta daha ileri olanı arar.

 

Gerçek Fedakârlık Sevilen Şeylerden Vazgeçebilmektir

Allah’ın rızasını aramak, insanın yalnızca kendisine kolay gelen ölçüde iyilik yapıp ardından “Üzerime düşeni yaptım” demesi değildir. Kuran’da gerçek iyiliğin ölçülerinden biri şöyle açıklanır:

“Sevdiğiniz şeylerden infak edinceye kadar iyiliğe erişemezsiniz...” (Al-i İmran Suresi, 92)

Gerçek fedakârlık, yalnızca gözden çıkarılanı vermek değil; gerektiğinde insanın kendisi için değer taşıyan şeylerden de Allah’ın hoşnutluğu için vazgeçebilmesidir. Zamanını, bilgisini, maddi imkânlarını ve yeteneklerini hayırlı bir amaç için kullanması; desteğini yalnızca sözde bırakmayıp fiilî bir çabaya dönüştürmesidir.


Mazlumların durumuna şefkat duymak, yaşadıkları zulmü gündemde tutmak ve haklarını savunmak değerlidir. Ancak insan bununla yetinmeyip sahip olduğu imkânlarla daha fazla ne yapabileceğini de düşünmelidir. Allah’ın rızasının en çoğunu arayan kişi, yapabileceği hayrı en alt sınırda tutmaya değil, samimiyetle artırmaya çalışır.

Allah Sevgisi Dünyadaki Her Şeyin Üzerinde Olmalıdır

Allah’ın rızasının en çoğunu tercih edebilmenin temelinde Allah’ı herkesten ve her şeyden çok sevmek vardır. İnsanın rahatı, ailesi, malı, işi, evi veya herhangi bir dünyevi menfaati Allah sevgisinin önüne geçtiğinde, gerçek bir tercih anında nefsinden yana davranması kolaylaşır.


Kuran’da insanın değer verebileceği dünyevi konular sayılarak bunların Allah’tan, Resulü’nden ve O’nun yolunda mücadele etmekten daha sevgili hâle gelmemesi gerektiği bildirilir:

“De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz bir ticaret ve hoşunuza giden evler size Allah’tan, Resulü’nden ve O’nun yolunda mücadele etmekten daha sevgili ise, artık Allah emrini getirinceye kadar bekleyin...” (Tevbe Suresi, 24)

İnsanın sevdiği bir şeyden vazgeçmesi, rahatından veya menfaatinden feragat etmesi gereken anlar Allah sevgisinin ve samimiyetinin açığa çıktığı önemli imtihanlardır. Mümin Allah’ı her şeyden çok sevdiği için, kendi isteğiyle Allah’ın hoşnutluğu karşı karşıya geldiğinde Allah’ın rızasını üstün tutar.

Allah Sevgisi Yaratılan Güzelliklere Duyulan Sevgide Görülür

Allah’a duyulan sevgi yalnızca sözle ifade edilen veya insanın içinde sakladığı bir duygu değildir. Bu sevgi, Allah’ın yarattığı güzelliklere ve nimetlere duyulan hayranlıkta; müminlerde görülen güzel ahlaka karşı hissedilen sevgide de kendini gösterir.


İnsanların yüzleri, bedenleri, akılları, yetenekleri ve sahip oldukları bütün güzellikler Allah’ın yaratmasıyla vardır. İnsan kendi yüzünü, gözlerini, sesini veya zekâsını kendisi meydana getirmemiştir. Bu nedenle kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi, sevgisini müminlerden sakınması, soğuk ve mesafeli bir tavır içine girmesi gerçek sevgi anlayışıyla bağdaşmaz.


Mümin sevgisini gizleyen değil, sevgisiyle çevresine güven veren insandır. Allah’ı seven insanlara karşı duyduğu sevgi; çıkar hesabından, kibirden ve karşısındakini küçümsemekten uzaktır. Bu sevgi Allah’a yönelen samimi sevginin güzel bir yansımasıdır.

Gerçek Sevgi ve Sadakat İstikrarlıdır

Bazı insanlar Allah sevgisinden söz ederken yoğun ve duygulu bir görünüm sergileyebilir; fakat konu Allah için fedakârlık yapmaya, çıkarından vazgeçmeye veya sevgisini davranışlarıyla göstermeye geldiğinde geri çekilebilir. Oysa gerçek iman yalnızca sözle ortaya konulan bir iddia değildir.


Kişinin samimiyeti, çıkarıyla karşı karşıya kaldığında hangi tercihi yaptığıyla, sevgisinde ne kadar sadık olduğuyla, fedakârlık gerektiğinde nasıl davrandığıyla ve müminlere ne ölçüde güven veren bir ahlak gösterdiğiyle anlaşılır.


Kuran’da müminlere “...Öyleyse hayırlarda yarışın...” (Bakara Suresi, 148) buyrulur. Mümin yalnızca belirli ibadetlerde değil; sevgide, şefkatte, merhamette, fedakârlıkta, dostlukta, sadakatte ve güzel ahlakta da en güzeli hedefler. Sevgi yalnızca insanın içinde tuttuğu bir duygu değil, karşısındaki kişinin de hissedebileceği bir ahlak biçimidir.

Allah’ın Rızasını Seçmek İnsana Huzur Kazandırır

Allah’ın rızasını tercih etmek insanı mutsuz edecek veya onun aleyhine olacak bir hayat anlayışı değildir. Aksine mümin açısından en akılcı, huzurlu ve güven veren tercih Allah’ın hoşnutluğunu gözetmektir. İnsan sınırlı bilgisiyle gelecekte neyin kendisi için hayırlı olacağını her zaman bilemez. Allah ise insanı yaratan, onun geçmişini ve geleceğini bilen ve kendisi için neyin hayırlı olduğunu en iyi bilendir.


İnsan Allah’ın hoşnutluğunu esas aldığında, sonucu O’na bırakmanın huzurunu yaşar. Geleceği kendi hesaplarıyla kontrol etmeye çalışmanın ve sonradan yaşayabileceği pişmanlıkların yerini tevekkül ve vicdan rahatlığı alır.

“...Haberiniz olsun; kalpler yalnızca Allah’ın zikriyle mutmain olur.” (Ra’d Suresi, 28)

“Erkek olsun, kadın olsun, bir mümin olarak kim salih bir amelde bulunursa, hiç şüphesiz Biz onu güzel bir hayatla yaşatırız ve onların karşılığını, yaptıklarının en güzeliyle muhakkak veririz.” (Nahl Suresi, 97)

Mümin bu ahlakı dünyada bir karşılık elde etmek için değil, Allah’ın sevgisini, dostluğunu, yakınlığını ve rızasını kazanmayı umarak yaşar. Onun en büyük arzusu Allah’ın sevdiği ve hoşnut olduğu kullardan olabilmektir.

Sözlerle Yaşanan Ahlak Birbirine Uymalıdır

Müslüman toplumların “Allah’ın rızası”, “kardeşlik”, “fedakârlık” ve “mazluma yardım” gibi kavramları sıkça kullanmaları tek başına yeterli değildir. Bu değerlerin gerçek hayatta fiilen yaşanması gerekir.


Bir insan kardeşlikten söz ettiği hâlde kardeşi için fedakârlık yapmıyorsa, sevgiden bahsettiği hâlde sevgisini göstermiyorsa veya mazlumların durumunu anlattığı hâlde sahip olduğu imkânlarla ne yapabileceğini düşünmüyorsa, söylediği sözlerle yaşadığı ahlak arasında önemli bir fark oluşur.


Allah’ın rızasının en çoğunu arayan insan kendisine yalnızca “Daha çok ne söyleyebilirim?” diye sormaz; “Allah’ın daha çok hoşnut olacağı ne yapabilirim?” diye düşünür. Kuran ahlakının gereği, insanın kendi rahatına en uygun olanı seçip sonradan buna dinî bir açıklama bulması değil; Allah’ı çok sevdiği için O’nun en çok hoşnut olacağı davranışı samimiyetle araması ve bütün hayatını bu anlayışla şekillendirmesidir.