1564–1624-cü illər arasında yaşamış İmam Rəbbani tərəfindən qələmə alınan “Məktubat” üç cilddən ibarət olub beş yüz iyirmi altı məktubun bir araya gətirilməsi ilə tərtib edilmişdir. Əsər fiqh elminə dair bilikləri və təsəvvüfün mərifətlərini izah edən ucsuz-bucaqsız bir dərya mahiyyəti daşıyır.
“Məktubat” əsərində İmam Rəbbani xüsusilə Mehdiyyət mövzusuna da geniş şəkildə toxunmuşdur. Bunlardan bəziləri belədir:
Hz. Mehdi vəlayətin (övliyəlik, Allaha dostluq) ən yüksək məqamındadır.
(Məktubat, s. 357; “Mehdi və Dəccal”, Şaban Döğen, s. 153)
Cabir ibn Abdullahdan rəvayət edilir:
“Mehdinin zühurunu inkar edən, şübhəsiz ki, hz. Məhəmmədə (s.ə.v.) nazil ediləni də inkar etmişdir. Məryəm oğlu İsanın enişini inkar edən də, şübhəsiz ki, kafir olmuşdur. Dəccalın çıxacağını qəbul etməyən də, şübhəsiz ki, kafirdir.”
(Məktubat, 1/611)
Sıddiq (tam doğru və etibarlı xəbər verən) Rəsulullah (s.ə.v.) Əfəndimizin bildirdiyi qiyamət əlamətlərinin hamısı haqdır. Onlarda yalan ehtimalı yoxdur. Bu əlamətlər arasında Günəşin adətə zidd olaraq Qərbdən doğması, Mehdinin zühuru, Ruhullah İsanın (ə.s.) enməsi, Dəccalın çıxması, Yəcuc və Məcucun ortaya çıxması, Dabbətül-ərzin meydana gəlməsi və səmadan enəcək tüstünün insanları bürüyərək onlara şiddətli əzab verməsi kimi hadisələr var. Qiyamət əlamətlərinin sonuncusu isə Ədən tərəfindən çıxacaq bir atəşdir.
(İmam Rəbbani, Məktubat, II cild, 380-ci məktub, s. 1177–1178)
Mehdinin zühur zamanı yaxındır. Onun zühurunun yaşanacağı yüzilliyin (əsrin) əvvəlinə çatana qədər bir çox başlanğıclar və müqəddimələr zühur edəcəkdir. Allah ondan razı olsun.
Məhəmməd (s.ə.v.) Əfəndimizin doğulduğu gecə Kisranın sarayı sarsıldı və onun on dörd eyvanı uçdu. Məcusilərin min ildən bəri yanıb heç sönməyən atəşi isə həmin gecə söndü.
Mehdi isə daha böyükdür. Onun vəsiləsi ilə İslama və müsəlmanlara böyük dəstək gələcəkdir. Onun vəlayətinin həm zahiri, həm də batini böyük təsiri vardır. O, bir çox fövqəladə halların və kəramətlərin sahibi olacaqdır. Onun dövründə çoxlu heyrətamiz hadisələr zühur edəcək.
… Onun zühurundan əvvəl qeyri-adi və möcüzəvi hadisələr baş verəcək. Bu hz. Məhəmməd (s.ə.v.) Əfəndimizin peyğəmbərliyindən əvvəl baş verən irhasat (heyrətamiz hadisələr) kimidir. Bu şəkildə meydana gələn hadisələr də onun zühurunun başlanğıcları sayılacaqdır.
… Bir hədisi-şərifdə hz. Məhəmməd (s.ə.v.) Əfəndimiz belə buyurmuşdur:
Küfr bütün cəmiyyəti tamamilə bürüyüb açıq şəkildə hökm sürmədikcə Mehdinin zühuru baş verməz. Bu dövr isə küfrün yayılıb gücləndiyi, İslamın və müsəlmanların isə zəiflədiyi bir zamandır. Rəsulullah (s.ə.v.) bu dövrü İslam əhlinin qərib qalacağı bir zaman kimi xəbər vermişdir. Belə vəziyyətdə olan möminlər müjdələnmişdir.
(İmam Rəbbani, “Məktubat”, II cild, 381-ci məktub, s. 1184–1186)
Hədislər işığında İmam Rəbbani Mehdinin zühurunu əlamətlər arasında ən böyük olaraq qiymətləndirir. İslamın və müsəlmanların güclənməsi və xilası onun vasitəsi ilə mümkün olacaq. İmam Rəbbani həmçinin xəbər verir ki, onun dövründə zühurunu göstərən böyük və heyrətamiz hadisələr baş verəcək.
Mehdi fitnələrin zühur etdiyi bir zaman aralığında gələcəkdir. (Məktubat, II cild, s. 258)
Hər yüz ilin əvvəlində bu ümmətin alimləri arasından bir mücəddid çıxacaq və İslam dinini yenidən dirçəldəcək, onu canlandıracaq. Xüsusilə min il keçdikdən sonra bu məsələ daha da əhəmiyyət qazanır. Çünki əvvəlki ümmətlərdə min illik bir müddət tamam olduqda, adətən böyük və əzm sahibi bir peyğəmbər göndərilirdi. Amma bu aralıq dövrlərdə hansı peyğəmbər göndərilsəydi, onun gəlməsi kifayət hesab olunardı.
Bu içində olduğumuz zamana gəldikdə isə mərifət (dərin ilahi tanıma və bilik) baxımından kamilliyə çatmış bir arifin və alim şəxsin gəlməsi lazımdır ki, əvvəlki ümmətlərdə gəlmiş ulül-əzm bir peyğəmbərin məqamını əvəz edə bilsin və onun yerini tutmağa layiq olsun.
(İmam Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, 1-ci cild, 234-cü məktub, s. 536-537)
İmam Rəbbani bildirir ki, fitnələrin artdığı və müsəlmanların çətinliklərlə üzləşdiyi bir dövrdə ikinci min ilin əvvəlində İslam dinini yenidən dirçəldən bir mücəddid zühur edəcək. O, bu şəxsin Mehdi (ə.s.) olacağını da müjdələyir.
Bu vurğu vacibdir. Qeyd edildiyi kimi içində olduğumuz dövr ikinci minilliyin başlanğıcıdır. Yəni hazırda yaşadığımız zaman Hz. Mehdinin zühur dövrünə təsadüf edən bir dövrdür. Mehdinin zühur dövrü ilə bağlı olaraq açıq şəkildə içində olduğumuz dövrün xatırladılması cəmiyyətin müəyyən təbəqələri tərəfindən ya heç fərq edilmir, ya da ümumiyyətlə dilə gətirilmir. Bu isə kifayət qədər təəccüblüdür.
Bu ümmətin sonrakı dövrlərində yüksək mənəvi dərəcələr mövcud olsa da, bu məqama çatanların sayı çox azdır, hətta olduqca azdır.
Bu ümmətin son mərhələsi ikinci min ilin başlanması ilə başlayır. Yəni bu dövr Rəsulullahın (s.ə.v.) vəfatından sonra keçən min ilin tamamlanması ilə formalaşır. Bu min ilin başa çatması ilə hadisələrin gedişində mühüm bir dəyişiklik baş vermiş, dünyada baş verən dəyişikliklərdə güclü bir təsir ortaya çıxmışdır.
Bununla belə, bu ümmətin dinində və həyat tərzində əsaslı bir dəyişiklik və ya pozulma baş vermədiyi üçün əvvəlki dövrlərdə xeyirdə önə çıxan insanların Allaha yaxınlığı necə idisə, sonrakı nəsillərdə də eyni canlılıq və saflıqla davam etmişdir.
Dinin sabit hökmlərinin güclənməsi, yəni Quranın hökmlərinin daha möhkəm şəkildə yaşanması və ümmətin yenidən dirçəlişi isə ikinci min ildə baş verir. Bu fikrin doğruluğuna işarə edən mühüm dəlillərdən biri də hz. İsa və hz. Mehdinin bu min il içində zühur edəcəyinin bildirilməsidir.
Bu deyilən sözlər bu gün bir çox insana ağır gəlir, hətta onların anlayışından uzaq kimi görünür. Amma onlar insafa gəlib maarif sözlərini bir-biri ilə müqayisə etsələr, şəriət elmlərinə uyğun olub-olmadığını yoxlasalar, sağlam olanla zəifi ayırd etsələr, həm də Peyğəmbər yoluna (şəriətə) hörmət və ehtiramın hansı yanaşmada daha çox olduğunu görsələr, bu “uzaq görmə” təhlükəsindən xilas olardılar…
(İmam-ı Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, I cild, 261-ci məktub, s. 628)
İmam Rəbbaniyə görə Hz. Mehdi və Hz. İsa bu ikinci minillikdə yəni hazırda içində olduğumuz dövrdə (yer üzündə “ikinci min” yalnız bir dəfə yaşanır) zühur edəcəklər. Onların gəlişi ilə Quran hökmləri daha da güclənəcək və insanlıq yenilənəcəkdir.
Gələcəyi vəd edilən Mehdi dinin dəyərini artırmağı və sünnəni yenidən canlandırmağı istədiyi zaman bidətləri adət halına gətirən və onları “yaxşı niyyət” zənni ilə dinə qarışdıranlar təəccüblə belə deyəcəklər:
Bu şəxs dinimizi aradan qaldırmaq və haqq dinin yolunu ortadan götürmək istəyir…
(İmam-ı Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, I cild, 256-cı məktub, s. 582–583)
Mehdinin ortaya çıxması və Quran hökmləri ilə əməl etməsi ilə birlikdə dövrün bəzi alimləri onu dini ortadan qaldırmağa çalışmaqda günahlandıracaqlar. Özlərini din alimi kimi görən bəzi insanlar insanlara din adı ilə qəbul etdirdikləri xurafələrdən əl çəkməyəcəklər və bu xurafələri aradan qaldıran Mehdiyə də dözə bilməyəcəklər.
Hz. İsa (ə.s) yer üzünə endiyi zaman son peyğəmbər olan Rəsulullah Əfəndimizin (s.ə.v) gətirdiyi Qurana tabe olacaq. Bu itaət sayəsində o, öz məqamından daha da yüksələr və itaət yolu ilə Həqiqət-i Muhammədiyyəyə (Hz. Məhəmmədin həqiqətinə) çatar. Beləcə Rəsulullah (s.ə.v) Əfəndimizin dinini daha da gücləndirmiş olar.
… Ulül-əzm peyğəmbərlərdən birinin əhdinin (sözünün) müddəti uzandıqda, məsələn vəfatının üzərindən min il keçdikdə, şərəfli peyğəmbərlərdən və ya böyük elçilərdən biri göndərilir. O, vəfat etmiş həmin peyğəmbərin dinini gücləndirir və onun sözünü ucaldır.
Bu dövr tamam olduqda isə ulül-əzm peyğəmbərlərdən başqa biri gəlir və öz dinini yeniləyir. Rəsulullah (s.ə.v) Əfəndimizin gətirdiyi şəriət isə nəsx (dəyişdirilmə) və təhrifdən qorunduğu üçün ümmətinin alimlərinə peyğəmbərlərə bənzər bir vəzifə verilmişdir. Dinin gücləndirilməsi işi onlara həvalə olunmuşdur, eləcə də dinin qorunması və təbliği də.
Vəziyyət yuxarıda izah edildiyi kimi olsa da, ulül-əzm peyğəmbərlərdən birinə tabe olaraq dinini daha da yaymış və gücləndirmişdir. Bu mənaya əsasən, Allah-Təala belə buyurmuşdur.
“Şübhəsiz ki, Zikri Biz nazil etdik, əlbəttə, Biz də onu qoruyacağıq”. (Hicr surəsi, 9)
… Min il keçdikdən sonra Mehdinin gəlişi də buna daxildir. Onun mübarək gəlişini son peyğəmbər Rəsulullah (s.ə.v) Əfəndimiz müjdələmişdir. Hz. İsa (ə.s) da min il keçdikdən sonra yer üzünə enəcəkdir.
(İmam Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, 1-ci cild, 209-cu məktub, s. 455-456)
İmam Rəbbani ayə və hədislər işığında etdiyi açıqlamalarda Mehdinin Qurandakı şəriəti qoruyub yaşadacağını, dini bütün bidətlərdən təmizləyəcəyini və onun yer üzünə göndərilmə səbəbinin də bu olduğunu bildirir.
Gələcəyi vəd edilən Mehdi hətta Rəbbinin tərbiyə edici sifəti olan elm məqamı ilə yetişəcəkdir. Hz. Əli kimi Hz. İsa ilə də əlaqəsi vardır. Hz. İsanın bir yönü Hz. Əlinin üzərində, bir yönü isə Hz. Mehdinin üzərində təcəlli edir.
(İmam Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, 1-ci cild, 251-ci məktub, s. 566)
…Gələcəyi vəd edilən Mehdi vəlayətin ən kamil və mükəmməl halını əldə edəcəkdir. Bu yüksək yol üzərində gələcək və bu uca silsiləni tamamlayıb kamilləşdirəcəkdir. Çünki bütün vəlayət (övliyalıq) dərəcələri bu uca məqamın altında yerləşir. Digər vəlayətlərin nübüvvət (peyğəmbərlik) kamilliyindən aldıqları pay məhduddur. Amma bu vəlayətin ondan çox geniş payı vardır. Bunu da, əvvəl izah edildiyi kimi, Hz. Sıddıqa bağlılığı vasitəsilə əldə edir.
(Məktubat-ı Rəbbani, 1-ci cild, s. 570)
İmam Rəbbaniyə görə Peyğəmbər Əfəndimizdən (s.ə.v) Hz. Əbu Bəkr vasitəsilə gələn elm və feyz silsiləsini təmsil edən Silsilə-i Aliyyəni tamamlayacaq şəxs Hz. Mehdidir.
Belə ki, aradan “min il” keçdiyi zaman bu dövr əvvəlki ümmətlərdə ulül-əzm bir peyğəmbərin gəldiyi zamana bənzəyir.
(Məktubat-ı Rəbbani, 1/495)
“Zamanındakı bütün övliyaların sənə hörmət və təzim məqsədilə başlarını əyib qədəminin altına qoyduqlarını görürəm”. Bu sözlərdən anlaşılır ki, deyilən hökm yalnız həmin dövrün övliyalarına aiddir.
Əgər Allah bir insana güclü bəsirət (daxili görmə qabiliyyəti) verərsə, o görər ki, həmin dövrün övliyaları onun məqamına hörmət göstərir. Bu hökm yalnız o dövrə aiddir və başqa dövrlərə şamil edilmir. Çünki keçmiş övliyalar arasında səhabələr də var ki, onlar Şeyxdən (İmam Rəbbanidən) daha fəzilətlidirlər. Eyni şəkildə sonrakılara da bu hökm şamil olunmur, çünki onların arasında Hz. Mehdi vardır. Rəsulullah (s.ə.v) onun gəlişini müjdələmiş və “O, Allahın xəlifəsidir” buyurmuşdur.
Eyni şəkildə Hz. İsa (ə.s) da onların arasındadır. O, ulül-əzm peyğəmbərlərdən olub əvvəlki peyğəmbərlərdəndir. Lakin Rəsulullahın (s.ə.v) şəriətinə tabe olmaqla onun ümmətinə daxil olacaqdır. (İmam Rəbbani, Məktubat-ı Rəbbani, 293-cü məktub)
Göründüyü kimi İmam Rəbbani Mehdinin gəlişini Quran və hədislər işığında kifayət qədər ətraflı şəkildə izah etmiş, Hz. Mehdinin zühur dövründə Hz. İsanın (ə.s) da gələcəyini və İslama uyğun əməl edəcəyini bildirmişdir.
Mehdinin gəlişi ilə bağlı bu qədər geniş açıqlamalar verən yeganə alim təkcə İmam Rəbbani deyil. Səhih Buxari, Səhih Müslim, Sünen-i Tirmizi, Sünen-i Əbu Davud, Sünen-i İbn Mace, Hüseyni əl-Berzənci, İbn Ərabi, İbn Kəsir, İmam Şa’rani, İmam Cəlaləddin Süyuti, İbn Həcər əl-Məkki, Əli bin Hüsaməddin əl-Müttəqi, Şeyx Mansur Əli Nasif, Əbdülhəmid bin Əbil-Hədid əl-Mu’təzili, Kuşadalı İbrahim Halvəti kimi bir çox İslam alimi də Mehdinin gəlişini müjdələmişdir.
Xüsusilə Peyğəmbərimizin (s.ə.v) və ondan sonra gələn böyük İslam alimlərinin xəbər verdiyi bu həqiqəti insanlara çatdırmaq, qurtuluşun gözəlliyini göstərmək həm təqdir olunmalı, həm də dəstəklənməli bir işdir.
Dəccalın yaxşını pis, pisi isə yaxşı göstərdiyi üçün insanlar bəzən hadisələrə düzgün baxa bilmir və bu mühüm fərqi görmürlər. Halbuki vəziyyət olduqca aydındır.
Biz Axırzamanda, Hz. Mehdi və Hz. İsanın (ə.s) zühuruna şahid olacağımız bir dövrdəyik. Bu gün yaşanan qorxulu hadisələr, fəlakətlər və çətinliklər hədislərə görə bu müjdədən əvvəlki əlamətlərdir. İncildə də bildirildiyi kimi bunların “doğum sancısı” olduğunu bilmək bu dövrün sonunda bizi gözləyən rahatlıq, gözəllik və möcüzələrin xəbərçisi kimi qəbul edilir ki, bu da böyük bir rəhmətdir.