Dünyada hayranlık uyandıran canlılardan biri hiç şüphesiz ahtapotlardır. Bu eşsiz canlılar, sahip oldukları olağanüstü özelliklerle Allah’ın yaratma sanatındaki benzersizliği gösteren örneklerdendir.
Görünmezlik, yani bir canlının bulunduğu ortam içerisinde neredeyse tamamen fark edilmez hale gelmesi, insan zihnini hayrete düşüren bir hadisedir. İnsanlar bugün bu özelliği anlamaya, taklit etmeye ve teknolojik sistemlere uyarlamaya çalışırken, Rabbimiz bu sanatın en mükemmelini canlıların bedenlerinde yaratmıştır.
Ahtapotlar ve diğer bazı kafadanbacaklılar, çevrelerini adeta bir sanatkar hassasiyetiyle taklit ederek kayaların, yosunların ve kumların arasında gözden kaybolabilirler. İnsan için son derece karmaşık görünen bu süreç, bu canlıların bedenlerinde son derece hızlı ve etkili biçimde gerçekleşir. Bu durum, Yaratılıştaki ince sanatın düşünülmesi açısından önemli bir fırsattır.
.jpg)
Allah’ın Sanatı: Kamuflajda Eşsiz Mükemmellik
Ahtapotlar ve kalamarlar, derilerindeki özel yapılar sayesinde çevrelerindeki kayalar, yosunlar ve kumlar arasında neredeyse görünmez hale gelebilirler. Taneli bejden benekli griye, koyu tonlardan daha parlak ve yanardöner görünümlere kadar çok çeşitli görüntüler meydana getirebilirler. Bir ahtapotun, bulunduğu ortamın rengini ve dokusunu anında algılayıp kendi vücudunda birebir taklit etmesi, rastlantıların veya kör tesadüflerin asla açıklayamayacağı mükemmel bir sistemdir.
Bir canlının bulunduğu çevreyi algılaması, bu bilgiyi sinir sistemi aracılığıyla işlemesi ve ardından derisindeki farklı yapılara uygun sinyaller göndererek görünümünü değiştirmesi; birbirine bağlı pek çok biyolojik mekanizmanın uyum içerisinde çalışmasını gerektirir.
Bu hakikat, Kur’an’ın şu ifadesini hatırlatır:
“O Allah ki, yarattığı her şeyi güzel yapmıştır...” (Secde Suresi, 7)
Kâinatta görülen bu güzellik ve ölçü, iman eden insan için yalnızca bir biyoloji bilgisi değildir. Aynı zamanda Yaratılışın ardındaki hikmeti düşünmeye açılan bir kapıdır.
Ahtapot Derisindeki Hayranlık Uyandıran Sistem
Ahtapotların ve diğer bazı kafadanbacaklıların derisinde, kamuflajda önemli görevler üstlenen özel hücre ve yapılara rastlanır. Bunların arasında kromatoforlar, iridoforlar ve lökoforlar bulunur.
Kromatoforlar, farklı renklerde pigmentler içeren ve canlının renk görünümünün değiştirilmesine katkıda bulunan hücrelerdir.
İridoforlar, üzerlerine gelen ışığı yansıtarak parlak ve yanardöner görünümlerin meydana gelmesine yardımcı olur.
Lökoforlar ise ışığı dağıtarak özellikle daha açık ve beyazımsı bir görünüm oluşmasına katkı sağlar.
Bu yapıların birlikte çalışması, ahtapotun çevresine uyum sağlamasında önemli rol oynar.
Şimdi düşünelim:
Bir canlı, bulunduğu ortamın yalnızca rengini değil, ışığın niteliğini ve çevresindeki görsel özellikleri de dikkate alarak görünümünü değiştirebilmektedir. Üstelik bütün bunlar, insanın tasarladığı bir cihazda değil, canlı bir bedenin içerisinde gerçekleşmektedir.
Burada yalnızca biyolojik bir mekanizma değil; üzerinde tefekkür edilecek bir Yaratılış sanatı görülür.
Kur’an’da şöyle buyrulur:
“Göklerde ve yerde olanlar Allah’ındır. Allah, her şeyi kuşatandır.” (Nisa Suresi, 126)
İnsan, bir canlının derisindeki küçücük bir yapıyı incelerken dahi, Allah’ın ilminin ne kadar kuşatıcı olduğunu düşünmeye başlar. Çünkü o küçük yapı, daha büyük bir sistemin parçasıdır; o sistem ise canlının hayatını sürdürmesine hizmet eden sayısız başka mekanizma ile birlikte çalışır.
Yaratılıştan İlham Alan Bilim
İnsanlar, doğada bulunan olağanüstü sistemleri inceleyerek yeni teknolojiler geliştirmeye çalışmaktadır. Ahtapotların ve kalamarların kamuflaj mekanizmaları da bu araştırmalara ilham veren örneklerden biridir.
Bilim insanları, bu canlıların renk değiştirme, ışığı yansıtma ve çevreye uyum sağlama özelliklerinden hareketle esnek optik malzemeler, renk değiştiren yüzeyler, ışığı yönlendiren yapılar ve gelişmiş kamuflaj teknolojileri üzerinde araştırmalar yürütmektedir.
Burada dikkat çekici bir nokta vardır: İnsan, yeni bir teknoloji üretirken çoğu zaman önce tabiatta bulunan bir sistemi anlamaya çalışmaktadır. Yani insan, yaratılmış olanı inceleyerek ondan ilham almakta ve kendi imkanları ölçüsünde benzer bir sistemi tasarlamaktadır.
Bu durum, insana kendi gücünün sınırlarını da hatırlatır. Çünkü insan, mevcut olanı taklit edebilir; fakat canlıyı bütün yönleriyle var eden yaratıcı kudrete sahip değildir.
Bir ahtapotun derisindeki birkaç hücrenin çalışma prensibini anlamak için yıllarca araştırma yapmak gerekir. Oysa o sistem, canlı daha yaratılmadan önce onun bedeninde zaten mevcut hale getirilmiştir.
Bu açıdan bakıldığında bilim, iman eden bir insan için Allah’ın yaratışındaki incelikleri görmeye vesiledir.
Kur’an’da Allah şöyle buyurur:
“Allah, her şeyi en güzel şekilde yaratandır. O, yarattıklarını başlatır, sonra onu tekrar eder...” (Rum Suresi, 27)
Pigmentler, Genetik Mekanizmalar ve İnsan Bilgisinin Sınırları
Bilim insanları, canlıların renk ve görünüm değiştirme mekanizmalarının altında bulunan biyolojik süreçleri anlamak için yoğun araştırmalar yapmaktadır. Pigmentlerin oluşumu, hücrelerin kontrolü, sinirsel iletişim ve genetik mekanizmalar gibi birçok unsur, bu olağanüstü sistemin farklı parçalarını meydana getirir.
İnsan bu mekanizmaların bazılarını laboratuvar ortamında taklit etmeye veya bunlardan yararlanarak yeni malzemeler geliştirmeye çalışabilir. Ancak bir sistemi belirli yönleriyle taklit etmek ile o sistemi bütün unsurlarıyla meydana getirmek arasında büyük bir fark vardır.
Bir insan, bir ahtapotun derisindeki pigment hücresini inceleyebilir; onun yapısını çözmeye çalışabilir ve bazı özelliklerini teknolojiye aktarabilir. Fakat bütün bu araştırmaların kendisi dahi, zaten var olan bir yaratılış sisteminin incelenmesine dayanır.
İşte burada insanın aczi daha açık bir şekilde görülür.
Bir hücrenin nasıl çalıştığını anlamaya çalışan insan, aslında önceden yaratılmış bir sistemin sırlarını keşfetmektedir. Her keşif, bir bakıma Yaratılış kitabındaki yeni bir satırın okunması gibidir.
Kur’an’da bu gerçek şöyle ifade edilir:
“Ey insanlar! Size bir misal verildi; şimdi onu dinleyin: Sizin Allah’tan başka taptıklarınız, bir araya toplansalar, bir sinek bile yaratamazlar...” (Hac Suresi, 73)
Kamuflajın Ardındaki Hikmet
Ahtapotların kamuflaj yeteneği yalnızca renk değiştirmekten ibaret değildir. Derilerindeki farklı optik yapılar, ışığın yansıtılması ve dağıtılması gibi süreçlere katkıda bulunarak canlının çevresine uyum sağlamasına yardımcı olur.
Burada insanı düşündüren asıl mesele şudur:
Bir canlı neden böyle bir sisteme sahiptir?
Çünkü yaşadığı ortamda böyle bir kabiliyete ihtiyaç duymaktadır. Denizin derinliklerinde kayaların arasında yaşayan bir canlı için çevresine uyum sağlayabilmek büyük bir avantajdır. Böylece hem avlanırken fark edilme ihtimalini azaltabilir hem de kendisini tehditlere karşı koruyabilir.
Demek ki canlı ile yaşadığı çevre arasında son derece hassas bir uyum vardır.
İşte bu uyum, yani canlının ihtiyacına uygun özelliklerle donatılması, iman eden bir insanın Allah’ın ilminin ve hikmetinin canlılar üzerindeki tecellilerini düşünmesine vesile olur.
Bir canlının bedenindeki küçücük bir sanat dahi, kâinatın büyük bir kitabındaki anlamlı bir kelime gibidir. O kelimeye dikkatle bakan insan, onun yalnız başına olmadığını; daha büyük bir nizamın, ölçünün ve hikmetin parçası olduğunu görür.
Kur’an’da şöyle buyrulur:
“Göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün ardı ardına gelişinde, akıl sahipleri için gerçekten açık deliller vardır.” (Al-i İmran Suresi, 190)
Ahtapotun derisindeki küçücük bir hücre de aynı şekilde insanı düşünmeye sevk eder; çünkü Allah’ın sanatı yalnızca yıldızların büyüklüğünde değil, bir hücrenin küçüklüğünde de kendisini gösterir.
“O, yarattığı her şeyi güzel yapmıştır. Sizi de çamurdan yaratmaya başlamıştır.” (Secde Suresi, 7)
Bilim Keşfettikçe Hayret Artıyor
Bilimsel araştırmalar ilerledikçe, canlıların sahip olduğu mekanizmaların ne kadar karmaşık olduğu daha ayrıntılı biçimde anlaşılmaktadır. Fakat burada iman eden insan için önemli olan, bilimin Yaratılışın yerine başka bir açıklama koyması değil; yaratılmış olanın nasıl işlediğini daha ayrıntılı biçimde ortaya koymasıdır.
Bir bilim insanı ahtapotun derisindeki hücrelerin ışıkla nasıl etkileştiğini araştırabilir. Bir mühendis, bu prensipten esinlenerek yeni bir malzeme geliştirebilir. Bir biyolog, renk değişiminin altında yatan mekanizmaları inceleyebilir. Fakat bütün bu çalışmaların temelinde zaten mevcut olan bir Yaratılış sistemi vardır.
İnsan, denizdeki bu canlıdan teknoloji öğrenirken aslında Yaratılışın sanatından ders almaktadır.
Bu yönüyle bilimsel keşifler, iman eden bir insan için hayreti artırır. Çünkü öğrenilen her yeni ayrıntı, henüz bilinmeyen daha nice inceliklerin bulunduğunu gösterir. Nitekim bir çiçeğin yaprağındaki renklerden deniz canlılarının derisindeki optik yapılara kadar her şey, dikkatli bir gözle bakıldığında Yüce Allah’ın sonsuz kudretini anlatır.
Sonuç: Görünmezliğin Ustası, Yaratılışın Bir Delili
Ahtapotların olağanüstü kamuflaj kabiliyeti, insanlara yalnızca yeni teknolojiler geliştirme konusunda ilham veren bir biyolojik özellik değildir.
İnsan, ahtapotun çevresine nasıl uyum sağladığını araştırırken; onun bedeninde bulunan hücreleri, pigmentleri, optik yapıları ve sinirsel mekanizmaları incelerken, aslında Yaratılmış bir sanat eserinin sırlarını okumaya çalışmaktadır.
Bir sanat eserinin her ayrıntısında sanatkârının ilmi ve mahareti aranırken, canlılardaki kusursuz düzenin de insanı Yaratılış üzerinde düşünmeye sevk etmesi doğaldır.
Ahtapotun derisindeki küçücük bir hücre, insanın teknolojiyle henüz taklit etmeye çalıştığı bir sistemi taşımaktadır. İnsan ise bu sistemi yıllarca araştırarak anlamaya çalışmaktadır.
Öyleyse insanın görevi yalnızca hayret etmek değil; bu hayreti derin tefekküre çevirmektir. Bir ahtapotun kayaların arasında görünmez hale gelmesi, Allah’ın ilminin ve kudretinin sınırsız büyüklüğünü hatırlatır.
Denizlerin derinliklerinde yaşayan bu canlı, insanlara aynı zamanda şöyle bir ders verir:
Yaratılışta küçüklük ve büyüklük farkı yoktur; her bir canlıda ayrı bir sanat, ayrı bir hikmet ve ayrı bir rahmet tecelli etmektedir.
Öyleyse bilimsel araştırmalar, iman eden insan için yalnızca bilgi biriktirme faaliyeti olarak kalmamalıdır. Her yeni keşif, kâinattaki sanatın daha iyi anlaşılmasına; her yeni bilgi, Allah’ın ilmi ve kudreti karşısında imanın artmasına bir vesiledir.
