"Yaşam Kaynağı Fotosentez" belgeselinden.
Fabrikadaki İnce Detaylar
Hem genel yapı olarak hem de bilimsel açıdan incelendiğinde, yaprakların her yönüyle en üst seviyede enerji üretimi sağlamak üzere planlanmış, çok detaylı ve kompleks sistemlere sahip oldukları görülecektir. Yaprağın enerji üretebilmesi için ısı ve karbondioksidi dış ortamdan alması gerekir. Yapraklardaki tüm yapılarda bu iki maddeyi kolaylıkla alacak şekilde düzenlenmiştir. Yaprakların dış yüzeyleri geniştir. Bu da fotosentez için gerekli olan gaz alışverişinin kolay gerçekleşmesini sağlar. Yaprağın yassı biçimi ise tüm hücrelerin dış ortama yakın olmasını sağlar. Bu sayede de gaz alışverişi kolaylaşır ve güneş ışınları fotosentez yapan hücrelerin hepsine ulaşabilir.
Yapraklar eğer yassı ve ince bir yapıya değil de herhangi bir geometrik şekle ya da anlamsız rastgele bir şekle sahip olsaydı, yaprak fotosentez işlevini sadece güneşle doğrudan temas eden bölgelerinde gerçekleştirebilecekti. Bu da bitkilerin yeterli enerji ve oksijen üretememesi anlamına gelecekti. Bunun canlılar için en önemli sonuçlarından biri de hiç kuşkusuz ki yeryüzündeki enerji açığının ortaya çıkması olurdu.
Yapraklardaki tasarım sadece şekilleriyle sınırlı değildir. Yaprakların dokusu da ışığa karşı son derece duyarlıdır. Bir yaprak ışığı gördüğünde yüzünü oraya döner. Bitkilerin yapraklarını güneş ışınlarının geldiği yöne doğru çevirmeleri saksı bitkilerinde rahatça gözlemlenebilir. Yapraklar, bitkilerin hem nükleer enerji üreten santralleri hem de besin üreten fabrikaları hem de önemli reaksiyonları gerçekleştirdikleri laboratuvarlarıdır.
Yaprak yüzeyinin büyüklüğüne göre yaprağın işlem yapma yeteneği de yükselebilir. Örneğin birbirine geçmiş tropikal yağmur ormanlarında genellikle geniş yapraklı bitkiler yetişir. Bunun çok önemli sebepleri vardır. Sürekli ve çok miktarda yağmurun yağdığı, birbirine geçmiş ağaçlardan oluşan tropikal ormanlarda, güneş ışığının bitkilerin her yerine eşit ulaşması çok zordur. Bu da ışığı yakalamak için gerekli olan yaprak yüzeyinin arttırılmasını zorunlu kılar. Güneş ışığının zor girdiği bu alanlarda bitkilerin besin üretebilmeleri için yaprak yüzeylerinin büyük olması hayati önem taşımaktadır. Çünkü bu özellikleri sayesinde tropik bitkiler değişik yerlerden en fazla faydalanacak şekilde güneş ışığına ulaşmış olurlar.
Tam aksine kuru ve sert iklimlerde ise küçük yapraklar bulunur. Çünkü bu iklim şartlarında bitkiler için dezavantajı olan asıl nokta ısı kaybıdır. Ve yaprak yüzeyi genişledikçe su buharlaşması dolayısıyla ısı kaybı artar. Bu yüzden ışık yakalayan yaprak yüzeyi bitkinin su tasarrufu yapabilmesi için tutumlu davranacak şekilde yaratılmıştır.
Çöl ortamındaysa yaprak kısıtlaması en üst düzeye ulaşır. Örneğin kaktüslerde yaprak yerine dikenler vardır. Bu bitkiler de fotosentez etli gövdenin kendisinde yapılır. Ayrıca gövde suyun depolandığı yerdir. Fakat su kaybının kontrol edilmesi için bu da tek başına yeterli değildir. Çünkü her ne kadar yaprak küçük olsa da gözeneklerin bulunması su kaybını devam ettirecektir. Bu yüzden buharlaşmayı dengeleyecek bir mekanizmanın varlığı zorunludur.
Bitkiler de fazla buharlaşmayı düzenleyen bir çıkış yoluna sahiptirler. Bünyelerindeki su kaybını gözenek açıklığının kontrolüyle denetim altında tutarlar. Bunun için gözenek açıklıklarını genişletir veya daraltırlar.
Yaprakların tek görevi fotosentez için gerekli olan ışığı hapsetmeye çalışmak değildir. Havadaki karbondioksidi yakalayıp onu fotosentezin oluştuğu yere ulaştırmaları da aynı derece önemlidir. Bitkiler bu işlemi de yaprakların üzerinde yer alan gözenekler vasıtasıyla gerçekleştirirler.
