Göçmen kuşlar nasıl yön tespiti yapar?
ÖMER TUZGU: Pek çok kuş türü her yıl iyi besin kaynaklarına ve yumurtlayıp yavrularını büyütebilecek uygun bölgelere ulaşabilmek için binlerce kilometre yolculuk ediyor. Kuşlar bu uzun mesafe uçuşlarını yönlerini hiç şaşırmadan hedeflerini bularak başarıyla gerçekleştiriyorlar. Bu başarıyı dayanıklı yaratılışları ve aralarındaki haberleşme ile elde ediyorlar. Kuşlar sürü halinde göç ederlerken öterek ve farklı sesler çıkararak birbirleriyle konuşurlar ve bu sayede sürünün bütün üyelerini bir arada tutarlar.
Peki, bu göçmen kuşlar binlerce kilometre mesafe kat ederken yönlerini nasıl bulurlar?
Bu sorunun cevabını inceleyen bilim insanları bir yaratılış harikasıyla karşılaştılar. Kuşlar da yeryüzünün manyetik alanını algılayan özel bir sistem olduğunu keşfettiler. Kuşlar vücutlarındaki doğal pusulayla manyetik alan çizgilerini takip ederek yönlerini tayin ediyorlar. Bu sayede de yolculuklarını hatasız bir şekilde tamamlayıp bir sene önceki yuvalarının yerlerini buluyorlar. Bizler kısacık mesafelerde bile navigasyon cihazları kullanmak zorunda kalabilirken, uçaklar uçuş koordinatlarını belirlemek için elektronik cihazlar kullanırken, kuşlar kapalı havalarda, gece uçuşlarında, her türlü zorlu hava şartlarında yönlerini rahatlıkla buluyorlar.
Peki, kuşlar zorlu hava şartlarında rotalarını hiç şaşırmadan hedeflerine ulaşmak için başka hangi akıllı taktikleri kullanıyorlar dersiniz? Sırada sizin için hazırladığımız kısa bir film var.
Cornell Ornitoloji Laboratuvarı'nın araştırmasına göre karakuşları diğer göçmen kuşlara nazaran oldukça küçük olmalarına rağmen dar bir göç yolu izlemek yerine ilk ve sonbaharda çok geniş bir coğrafyanın farklı yerlerinde bulunabiliyorlar. Kuş bilimcilerin 93 kuş türü üzerinde yaptıkları gözlemlerde bu kuşların nasıl göç ettikleriyle ilgili veriler toplanarak bilgisayar ortamında modellendirme yapıldı. Bu araştırmada kara gerdanlı gri ötleyen, dağ bülbülü ve Amerikan bahçe kızılkuyruğu incelendi. Araştırma sonucunda bu kuşların rotalarını değiştirerek baharda güçlü pupa rüzgârından sonbaharda ise daha az şiddetli pruva rüzgârlarından yararlandıkları anlaşıldı. Ayrıca bu türlerin tamamının özellikle gece saatlerinde yüksek irtifada uçtukları tespit edildi.
Dikkat ederseniz yaklaşık 300 gramlık bu minik kuşlar rüzgar çeşitlerinin ne anlama geldiğini ve bunlardan nasıl faydalanacakları konusunda uzmanlar. Tecrübeli bir denizci gibi rüzgarları kullanıp minimum enerji harcayarak göç etmeleri yaratılışlarındaki aklın işareti. Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım: “Göğün boşluğunda boyun eğdirilmiş kuşları görmüyorlar mı? Onları böyle boşlukta Allah'tan başkası tutmuyor. Şüphesiz iman eden bir topluluk için bunda ayetler vardır.” (Nahl Suresi, 79)
