Manyas'ın Göçmen Kuşları
ÖMER TUZGU: Daha önce gaussmetre diye bir ölçü bilimi duymuş muydunuz? Peki ya dünyanın manyetik alanı hakkında bilginiz var mı? Ya da airfoil şekil, kanat ucu girdabı hakkında bir fikriniz? Birçoğumuz için bu terimler bir anlam ifade etmiyor olabilir. Bu terimlerin anlamlarını bilen mühendisler, uzmanlar bu bilgileri kullanarak uçuş teknolojileri hakkında araştırmalar yapıp çeşitli buluşlar gerçekleştiriyorlar. Ancak bu bilgileri kullananlar yalnızca bu konuda eğitim almış bilgi sahibi uzman insanlar değiller. Gökyüzünde dizi dizi uçan kuşlar da bu bilgilere sahipler ve bu bilgileri kullanarak yaşamlarını sürdürüyorlar.
Göç etmeleri, konuşmaları, yuva yapma yetenekleri, vücut yapıları, kanatlarındaki ve tüylerindeki tasarım, aerodinamik yapıları, uçuş dengeleri ve daha birçok özellikleriyle tam bir yaratılış harikası olan kuşları inceleyeceğiz bu hafta. Hadi başlayalım.
266 kuş türüne ev sahipliği yapan ve yaklaşık 200 kuş türünün göçleri esnasında uğrak noktası olan Balıkesir'deki Manyas Kuş Cenneti'ndeyiz.
Burası ülkemizdeki milli parklar içinde en küçük olanı. Ancak küçüklüğüne rağmen en çok ziyaretçi çekenlerden biri ve biyolojik çeşitlilik açısından da uluslararası düzeyde öneme sahip. Bu bölge Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasındaki göç yolları üzerinde bulunuyor. Kuşlar göç yerlerine gidiş dönüşlerinde buraya misafir oluyorlar ve dinlenip karınlarını doyurduktan sonra yollarına devam ediyorlar. Aynı geçmiş zamanlarda kervanların uzun yolculuklar sırasında kervansaraylarda konaklamaları gibi göçmen kuşlar da bu güzel mekanda konaklıyorlar. Kimi sürüler bir saat, kimileri bir ay burada vakit geçiriyorlar ve biz de onları burada görme imkanı buluyoruz.
Her yıl tahminen 50 milyar kuş tüm dünyayı kuşatan bir yol ağı içerisinde göç ederler. Bazen on binlerce kilometre yol kat ederek kıtalardan ve okyanuslardan geçen göçmen kuşlar bu işi öyle iyi yaparlar ki en geniş çöllerden ve denizlerden, en yüksek dağlar ve buz alanlarından çaprazlama geçerler. Göçmen kuşların başarılı bir göç için kapsamlı, detaylı ve doğuştan gelen uzay zamansal programları vardır. Bu tarz programlar gayet açık bir biçimde genç ve tecrübesiz kuşların bile yetişkinlerin kılavuzluğu olmadan göç etmelerini mümkün kılar.
Peki kuşlar kendilerine özgü kış karargahlarına ulaşabilmeleri için göç etmeleri gereken yönü nasıl bilirler?
Göçmen kuşlar deney kafesleriyle başlama noktalarından başka bir yere götürülseler ve daha önce hiç göç etmemiş olsalar dahi oldukça ilginç bir şekilde normal göçmen kuşlarınkine pratik anlamda benzer bir biçimde yön tercihlerini sergilemişlerdir. Kuşların göç tayinine tam olarak açıklama getirilmemekle birlikte göçlerin önceden programlanmış, doğuştan itibaren var olan davranışlar olduğu bilim insanlarınca kabul edilir. Binlerce kilometre süren uçuşlar, bu uçuşlar için önceden yapılan hazırlıklar, uçuş sırasındaki yön bulma ve navigasyon yetenekleri, tüm bunlar ayette dikkat çekildiği gibi yüce Rabbimizin yaratma sanatındaki mükemmelliğin delilidir. Şeytandan Allah'a sığınırım: “Göğün boşluğunda boyun eğdirilmiş kuşları görmüyorlar mı? Onları böyle boşlukta Allah'tan başkası tutmuyor. Şüphesiz iman eden bir topluluk için bunda ayetler vardır.” (Nahl Suresi 79)
