Din yalnız ibadət anları ilə məhdudlaşmır. O, insanın ruhunu kamilləşdirir, hadisələrə baxış tərzini formalaşdırır və insanlar arasındakı münasibətləri istiqamətləndirir. Din həyatın bütün sahələrini əhatə edir və günün hər anında özünü göstərir — danışarkən, sevərkən, bağışlayarkən, hətta səssiz qaldığımız anlarda belə.
Buna görə də iman gətirənlərlə dindar olmayan insanlar arasında yaşam tərzi, əxlaq anlayışı və hadisələrə baxış fərqləri açıq görünür. Möminlər imanları və Allaha təslimiyyətləri ilə ətraf mühitə sülh, etibar və səmimiyyət bəxş edərkən, dindar olmayanlar daxillərində daşıdıqları boşluğu və narahatlığı ətraflarına əks etdirirlər.
Din insanın ruhunda tarazlıq yaradır, ona həyata müsbət baxmağı öyrədir, insanlarla münasibətlərini sevgi və hörmət üzərində qurmasına kömək edir, mərhəmət və səbir hisslərini isə möhkəmləndirir. Bunun nəticəsində insan etibarlı, dediyi sözün arxasında duran, vəfalı, sevgi dolu və incə düşüncəyə malik bir şəxsiyyətə çevrilir. Çünki həqiqi iman təkcə insanın daxili dünyasını gözəlləşdirmir, eyni zamanda ətrafına da müsbət təsir göstərir.
Yalan danışmamaq güvənin əsasını təşkil edir
Bir insan yalan danışdıqda onunla səmimi və güclü bir münasibət qurmaq mümkün olmur. Çünki yalan etibarın sarsılmasına səbəb olur və səmimiyyəti aradan qaldırır. Dindar olmayan və imanı zəif olan insanlarda yalana tez-tez rast gəlinir. Bu, qısa müddətli rahatlıq verirmiş kimi görünsə də, əslində insanın ruhunu dərindən yaralayır.
Yalana əl atmaq çox vaxt qorxu, şəxsi maraqlar və ya başqalarının rəğbətini qazanmaq istəyi ilə əlaqədardır. Bəzən buna “ağ yalan” deyilib günahsız kimi təqdim olunur, bəzən isə edilən səhvi ört-basdır etmək məqsədilə istifadə edilir. Ancaq səbəbi nə olursa olsun, yalan həqiqəti gizlədir və insanın daxili aləmində dərin yaralar açır.
Mömin isə həmişə həqiqətə sadiq qalır. Allah qorxusu və Quran əxlaqına bağlılığı ilə özünə zərər gətirsə belə, doğruluqdan və dürüstlükdən heç vaxt ayrılmır. Onun sözləri ilə əməlləri bir-birini tamamlayır və bu xüsusiyyəti sayəsində ətrafına etibar və güvən bəxş edir.
“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və düz danışanlarla birlikdə olun”. (Tövbə surəsi, 119)
Sevgi fərz bir ibadətdir
Sevgi Uca Allah tərəfindən əmr edilmiş fərz bir ibadətdir. Möminin sevgisi şəxsi fayda, mənfəət və ya keçici dünya qazancına əsaslanmır. Quranda belə buyurulur: “Möminlər, həqiqətən də qardaşdırlar”. (Hucurat surəsi, 10). Bu ayə inananlar arasındakı bağın iman üzərində qurulduğunu göstərir.
Bu cür sevgi fədakarlıq, səbir, mərhəmət və vəfa ilə güclənir. Çətin anlarda, xəstəlikdə və ya imkanlar məhdudlaşdıqda belə zəifləmir. Çünki mömin sevdiyini Allah üçün sevir və maddi vəziyyət dəyişsə də, onun sevgisi dəyişmir.
Dindar olmayan insanların sevgi anlayışı isə çox vaxt dünyəvi ölçülərə əsaslanır. Onların sevgisi pul, vəzifə, görünüş və ya uğur kimi amillərə bağlıdır və mənfəət bitdikdə tamamilə yox olur. Sosial status itirildikdə və ya maddi çətinliklər yarandıqda yaşanan münasibətlərin zəifləməsi bu sevginin möhkəm bir təmələ dayanmadığını göstərir.
Mömin üçün sevgi bir ibadətdir və Allahın razılığına əsaslanır. Mənfəətə bağlı sevgi isə yalnız keçici bir hissdir. Həqiqi və davamlı sevgi yalnız ibadət şüuru ilə yaşandıqda möhkəm olur.
Özünü böyük göstərməyin və təkəbbürün dində yeri yoxdur
Dindar olmayan insan çox vaxt daxilən özünü yetərsiz hiss edir və buna baxmayaraq başqalarının gözündə üstün görünməyə çalışır. O, dəyərini insanların baxışı ilə qazanmaq istədiyindən həqiqi rahatlığı tapa bilmir. Malı, vəzifəsi və ya görünüşü ilə öyünür. Halbuki Allah buyurur:
“Yer üzündə təkəbbürlə gəzmə. Çünki sən nə yeri yara bilər, nə də yüksələrək dağlara çata bilərsən”. (İsra surəsi, 37)
Dindar insan isə təvazökardır.
“Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətli olanınız Ondan ən çox qorxanınızdır. Həqiqətən, Allah Biləndir, Xəbərdardır”. (Hucurat surəsi, 13)
Belə bir insan nə başqalarını özündən üstün sayır, nə də üstün görünməyə çalışır. O, diqqəti üzərinə çəkmək əvəzinə imanını kamilləşdirməyə və əxlaqını gözəlləşdirməyə çalışır.
Həyata yüksək baxış imanla qazanılır
Dindar olmayan insan üçün dünya çox vaxt yalnız maddi dəyərlər üzərində qurulur. Sosial mediada bəyənmələr, görünüş, populyarlıq və dünyəvi uğurlar onun həyatının əsas məqsədinə çevrilir. Lakin Uca Allah bizə xəbər verir ki, dünya həyatı keçicidir.
“Dünya həyatı oyun və əyləncədən başqa bir şey deyildir. Müttəqilər üçün isə axirət yurdu daha xeyirlidir. Məgər anlamırsınız?” (Ənam Surəsi, 32)
Kənardan hər şeyə sahib görünən bir insan Quranı rəhbər tutmadığında içində boşluq hiss edir. Qısa müddətli həyəcanlar müvəqqəti xoşbəxtlik verə bilər, amma qəlbdə izah olunmayan bir narahatlıq qalır. Çünki maddi zövqlər tez tükənir. Allah insanı elə yaratmışdır ki, yalnız imanla həqiqi rahatlığı tapa bilir.
Dindar insan isə bilir ki, dünya keçicidir və əsl yurd axirətdir. Bu şüur ona dərin sakitlik, azadlıq və həqiqi xoşbəxtlik bəxş edir. O, həyatının hər anını Allahın razılığına uyğun yaşamağa çalışır. Rəbbimiz bir ayədə bunu belə xatırladır:
“Axirət yurdu müttəqilər üçün daha xeyirlidir”. (Əraf surəsi, 169)
Mübahisəli və istehzalı danışıq sevgini öldürür
Dindar olmayan insanlar çox vaxt mübahisəli və istehzalı danışıq tərzinə üstünlük verirlər. Həyatlarını mübahisə və tənqid üzərində qurmaq həm zehni, həm də ruhu yorur. Mənfi və incitici sözlər qarşı tərəfin ürəyində soyuqluq yaradır. Pis sözlər həm deyənin, həm də dinləyənin ruhunu sıxır və sevgini məhv edir. Halbuki Quran bildirir ki, insan söylədiyi hər sözdən məsuliyyət daşıyır:
“Dediyi elə bir söz yoxdur ki, onu yazmaq üçün yanında hazır durmuş gözətçi olmasın”.(Qaf surəsi, 18)
Mömin insan həmişə münasibətlərində ən gözəl sözləri seçməyə çalışır. O, danışığında diqqətli olur və qəlbi sındıran, narahatlıq yaradan ifadələrdən uzaq durur. Gözəl sözlər insanın ürəyinə sevinc və rahatlıq gətirir. Bu imanının bir göstəricisidir. Rəbbimiz bu həqiqəti belə xatırladır:
“Allahın necə məsəl çəkdiyini görmürsənmi? Gözəl söz (lə ilahə illəllah) kökü yerdə möhkəm olan, budaqları isə göyə yüksələn gözəl bir ağac kimidir. O ağac Rəbbinin izni ilə öz bəhrəsini hər zaman verir. Allah insanlar üçün misallar çəkir ki, bəlkə, düşünüb ibrət alsınlar”. (İbrahim surəsi, 24-25)
Quran əxlaqında gələcək qorxusu yoxdur
Dindar olmayan insanlar arasında gələcək qorxusu ən qüvvətli və ruhu ən çox yoran hisslərdən biridir. Çoxlarının yaşadığı sıxıntı və çətinliklərin kökündə məhz bu qorxu dayanır. Belə insanlar gələcəklərini təmin etməyə çalışsalar da, heç vaxt həqiqi rahatlığı tapa bilmirlər və özlərinin qurduqları boş qaydalar və yaratdıqları təzyiqlərlə həyatlarını çətinləşdirirlər. Allah bu həqiqəti bir ayədə belə bildirir:
“Həqiqətən, Allah insanlara əsla zülm etməz, lakin insanlar özləri özlərinə zülm edərlər”. (Yunus surəsi, 44)
Gələcək qorxusu Allahın razı olmadığı bir düşüncə tərzidir. Öz gələcəyi ilə bağlı narahatlıq yaşayan insan hər şeyin Allahın nəzarətində olduğunu unudur və Allahdan başqa bir gücün mövcud olduğunu düşünür ki, bu da şirk sayılır. Şirk, başqalarına güc verərək Allaha ortaq etmək deməkdir və bu böyük bir günahdır. Buna görə də, dindar insanın gələcək barədə qorxusu və narahatlığı olmaz.
Digər tərəfdən, Allah Quranda tövsiyə etdiyi vəlayət sistemi vasitəsilə insanlara sülh və etibar bəxş edir və nəticədə onların gələcək qorxularını təbii olaraq aradan qaldırır. Bu sistem sayəsində hər kəs cəmiyyət tərəfindən müəyyən mənada təminat altındadır. Hər bir insan başqasına ana, ata, qardaş və qoruyucu kimi davranmağın məsuliyyətini daşıyır. Heç kim ehtiyac içində tək buraxılmır. Hər mömin digər mömin üçün bir etimad və dayaqdır.
Beləliklə, bütün İslam ümməti bir-birinə xidmət etməyə və hər kəsin rifahı üçün çalışmağa yönəlir. İnsanları yoran gələcək qorxuları, narahatlıqlar və şübhələr aradan qalxır və bir-birinə bağlı olan bu nizam isə həqiqi sülh və etibarı təmin edir.
Nəticə
Din gözəl əxlaq və dərin sevgi üzərində qurulub. O, insana sülh, rahatlıq və ilahi mərhəmət bəxş edir. Quranın təməli isə sevgi, mərhəmət və gözəl əxlaq üzərində qurulub.
İnsanı və Allahın yaratdığı hər bir varlığı sevmək imanın ən parlaq təzahürlərindən biridir. Qeybətdən uzaq durmaq, pis söz söyləməmək və insanları incitməmək gözəl əxlaqın ayrılmaz şərtlərindəndir. Din nifrəti deyil, sevgi və mərhəmətin hakim olmasını hədəfləyir.
İnsan bilməlidir ki, dünya həyatı keçicidir. Həqiqi xoşbəxtlik malda, vəzifədə və ya maddi qazancda deyil; Allahın razılığını qazanmaq və yüksək əxlaq sahibi olmaqla əldə edilir. Belə bir həyat tərzi insanı başqalarına faydalı olmağa, eqoizmdən uzaq durmağa və fədakarlığı səmimi qəlbdən qəbul etməyə yönəldir. Bu davranışlar isə Allahın sevdiyi sevgi və mərhəmət ruhunun təcəlli etməsinə vəsilə olur.
“Sən bir hənif kimi üzünü dinə tərəf çevir! Allahın insanlara – xəlq etdiyi şüurlu məxluq kimi verdiyi fitrət budur. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur, lakin insanların çoxu bunu bilmir”. (Rum surəsi, 30)
