Günümüzde uzaya çıkmak artık üstünlük göstergesi olarak görülmüyor çünkü pek çok ülke bunu başarabiliyor, hatta biraz daha ileriye gidip uygun alaşım ve ileri teknolojilerle donatılmış araçlarla Güneş sistemi dışına çıkma ihtimalleri dahi konuşuluyor . Ancak tüm bu çalışmalar evrenimizin yapısı ve yaratılışını anlamak için çok yetersiz, çünkü kainatımız halen pek çok bilinmezi barındırıyor. Toz bulutundan, yıldızların oluşumuna, güneşin milyonlarca yıldır bitmeyen yakıtından, devasa yıldızları yutan karadeliklerin varlığına kadar bildiklerimizin yanında bilim ve teknolojinin gelişmesi ile her gün yüzlerce yeni mucize ile karşılaşıyoruz. Bunlardan bir bölümüne değinmek gerekirse,
1- Dünya’dan Uzaya Çıkmak Düşünüldüğü Kadar Zor Değil
Genel kanaat olarak Dünyadan uzaya çıkmanın zor olduğu ya da uzayın çok uzak olduğu düşüncesi yaygın olsa da uzay hiç uzak değil. Uzay ile Dünya atmosferi arasında sınır kabul edilen ‘Von Kármán Hattı’ deniz seviyesinden sadece 100 km. yükseklikte. Bu hat tabi ki rastgele seçilmemiştir; bir uçağın bu irtifada havada kalabilmek için ihtiyaç duyduğu hız, Dünya çevresindeki bu sınırda (hatta) yörünge hızına eşitlenir. Yani bu hat "klasik havacılığın” bittiği "astronotik sınır" denilen uzayın başladığı yerdir. Örneklendirmek gerekirse, saatte 80 km hızla bir arabayı gökyüzüne doğru sürebilseniz, uzaya 1 saat 15 dakikada çıkabilirsiniz. Bu, çoğu zaman insanların günlük işe gidiş sürelerinden bile daha kısa bir süredir. Öte yandan yüksek hızlara sahip örneğin turistik amaçlı dikey fırlatmalarda kapsülün 100 km irtifaya ulaşması yaklaşık 3,5 - 4 dakika sürerken, uzay mekiklerinin Karmân hattına ulaşması yaklaşık 2,5 dakika sürmektedir. Görüldüğü gibi teknolojinin gelişen imkanları ile uzaya çıkmak çok uzak değil dakikalar kadar yakındır. Ancak burada unutulmaması gereken, yükseğe çıkıldıkça sürtünme, oksijen yoğunluğu… gibi dış etkenler devreye gireceğinden bu yolculuk için özel donanım ve teknoloji gerekliliğidir.
2- Teorik Olarak, Bir Yıldan Kısa Sürede Ay'a Arabayla Gidebilirsiniz.
Ay'ın gerçekte ne kadar uzakta olduğunu duyduğunuzda ise şaşırabilirsiniz. Ay döngüsü boyunca kesin sayı değişmekle birlikte, dünyaya olan ortalama mesafesi 382.000 km olarak hesaplanmaktadır. Yine saatte 80 km hızla giden bir arabayı örnek alırsak, Ay'a varışımız yaklaşık 7 ay yani 200 gün sürerdi. Bu mesafenin net anlaşılması için, güneş sistemimizdeki diğer tüm gezegenleri hayal edin. Tüm gezegenler yan yana eklendiğinde teknik olarak hepsi Dünya ile Ay arasına sığabiliyor.
3- Asteroit Kuşağı Göründüğü kadar Yoğun Değildir
Uzaya çıkıştaki mesafenin kısalığı, Dünya ile Ay’ın arasındaki mesafenin düşünüldüğünden kısa olmasının yanında Güneş Sistemimizdeki asteroit kuşağı da ilginç bilgiler içermektedir. İzlediğiniz bilim kurgu filmleri, bir uzay gemisini milyonlarca asteroitin olduğu bir alandan çarpışma olmadan geçirmeyi bir mayın tarlasında koşmaya benzetebilir. Gerçekte ise, bu bölgeden geçmek için karmaşık manevra gerekmez. Çünkü ölçümlere göre kuşaktaki asteroitler arasındaki ortalama mesafe, Dünya ile Ay arasındaki mesafenin iki katından fazladır, yani yaklaşık 800 bin km’dir. Nitekim Jüpiter'e ve ötesine veri toplamak için 1972, 1977, 1989 ve en son 2006’da gönderilen uzay araçları (Pioner 10, Voyager 1-2 …) bu bölgeyi hiçbir çarpışma yaşamadan güvenli bir şekilde geçmiş Jüpiter ve güneş sistemi hakkında detaylı bilgiler gönderebilmişlerdir.
4- Dünya Çevresinde Bilinenden Çok Fazla Uzay Enkazı Vardır
Asteroit kuşağı güvenli olsa da Dünya'nın da kendine özgü bir mayın tarlası var. Alçak Dünya Yörüngesinde (LEO) çok miktarda uzay çöpü uçmaktadır. Sanıldığının aksine bunlar dev kırık uydu parçaları değil, kelimenin tam anlamıyla milyonlarca enkaz parçasıdır ve çoğu izlenemeyecek kadar da küçüktür. Detaylandırmak gerekirse, şu anda Dünya yörüngesinde takip edilebilen (portakal büyüklüğünden büyük) yaklaşık 35.000 nesne var. Ancak takip edilemeyecek kadar küçük olan ama hala tehlike arz eden parçaların sayısının 130 milyondan fazla olduğu tahmin ediliyor. Ancak daha tehlikelisi, yörüngedeki bu çöpler merminin 7 katı hızla yani saatte yaklaşık 28.000 kilometre hızla hareket eder. Bu hızda, bir santimetrelik küçük bir boya parçası bile bir uzay aracına çarptığında el bombası etkisi yaratarak gövdeyi delebilir. Bu sebeple bilim insanları "Kessler Sendromu" adı verilen daha tehlikeli zincirleme bir reaksiyondan endişe etmektedir. Yani yörüngedeki çöp yoğunluğu çok artarsa, olası çarpışmalar daha fazla çöp yaratacak, o çöpler de başka uydulara çarpacaktır. Bu durum da yörüngeyi nesiller boyu kullanılamaz hale getirecektir.
5- Uzayda Zaman Farklı İşlemektedir
Uzayda, zamanın işleyiş biçimini anlamak da oldukça karmaşıktır. Örneğin Venüs'ü ele alalım; bu komşumuz Güneş etrafında bir turunu 225 Dünya gününde tamamlıyor ki bu, gezegenimizin 365 gün süren turuna kıyasla çok büyük bir fark değil. Ancak Güneş'e de en yakın ikinci gezegen olan Venüs'te günleri ölçmeye başladığınızda işler daha da ilginçleşiyor çünkü Venüs'ün kendi ekseni etrafında bir tam tur dönmesi 243 Dünya günü sürüyor, yani 1 günü 1 yılından daha uzun.
Öte yandan Venüs'ün kendi etrafında dönmesi 243 gün sürse de gezegen Güneş etrafında da hareket ettiği için bir gündüz ve bir gecenin tamamlanması yaklaşık 117 Dünya günü sürüyor. Yani Venüs'te bir yılda sadece iki kez güneşin doğuşu görülüyor.
Uzayda zamanın akışı ile ilgili başka ilginç bir detay ise, zamanın göreli yani çekime bağlı olarak degişken olmasıdır, sadece gezegenlerin dönüşü değil, kütleçekimi de zamanı değiştirir. Einstein'ın teorisine göre, Jüpiter gibi devasa kütleli bir gezegenin yakınına giderseniz zaman, Dünya'ya kıyasla biraz daha yavaş akar. Devasa bir kütle, uzay-zaman dokusunu büktüğü için saatin tik-takları daha ağır ilerlemektedir.
6- Güneşin Kütlesi, Sistemin Kütlesinin 99.8 ini Oluşturmaktadır
Güneş, büyüklük olarak devasa ölçülere sahip olsa da ne kadar büyük olduğunu kavramak zordur. Ancak büyüklüğünü kıyaslarla anlatmak gerekirse, Güneş, sistemimizdeki tüm kütlenin %99,8'ini oluşturuyor. Bu da etrafında dönen tüm gezegenlerin, kuyruklu yıldızların ve asteroitlerin toplamı kütlesinin binde ikisinden daha azını oluşturduğu anlamına geliyor. Başka bir deyişle, Güneşin kütlesi, Dünya'nın kütlesinden 333.000 kattan fazladır. İnsan ölçeğinde açıklamak gerekirse, eğer güneş bir basketbol topu büyüklüğünde olsaydı, Dünya bir iğne başından daha büyük olmazdı. Sistemdeki en büyük gezegen olan Jüpiter ile kıyaslandığında Güneş'in devasa boyutu şu şekilde özetlenebilir:
Kütle olarak Güneş, Jüpiter'den yaklaşık 1.047 kat daha ağırdır. Jüpiter tek başına diğer tüm gezegenlerin toplamından daha ağır olmasına rağmen, Güneş'in yanında oldukça küçük kalır.
Çap olarak: Güneş'in çapı Jüpiter'in çapının yaklaşık 10 katıdır.
Hacim olarak: Güneş'in içine yaklaşık 1.000 adet Jüpiter sığabilir. (Dünya ile kıyaslandığında ise bu sayı 1,3 milyonu bulur)
7- Uzayın sadece küçük bir bölümünün neyden oluştuğunu biliyoruz.
Uzayı düşündüğünüzde, muhtemelen gezegenleri, yıldızları ve kuyruklu yıldızları hayal edersiniz. Gerçekte, bu görünür gök cisimleri evrenin sadece küçük bir bölümünü oluşturur; tam olarak %4'ünü. Peki bu, geri kalan %96'sının sadece boşluk olduğu anlamına mı geliyor? Bilim insanları geçmişte böyle olduğunu düşünüyordu, ancak şimdi evrenin büyük bir kısmının karanlık madde ve karanlık enerjiden oluştuğunu biliyorlar. Uzayın bu temel bileşenleri ışığı yansıtmaz veya yaymaz, bu da onları incelemeyi zorlaştırır. Tam olarak ne oldukları hala bir gizemdir. Yakın zamanda ortaya atılan bir teoriye göre, evren ve madde bilimin henüz tanımlayamadığı çok boyutlu olan ‘sicim’ denilen ve bilinçle karşılaştığında çöken yani bir şekle giren başka bir deyişle “var olan’ bir tür parçacıklardan oluşuyor. Sicim teorisi adı verilen bu düşünce, evrendeki her şeyin atom altı parçacıklardan değil, aslında titreşen minicik iplikçiklerden (sicimlerden) oluştuğunu savunur. Bu teoriye göre dünyayı sadece 3 boyutlu algılasak da aslında gözle göremeyeceğimiz kadar küçük, birbiri üzerine katlanmış 10 veya 12 boyut olduğu düşünülmektedir.
Sicim teorisini ilginç kılan diğer bir bilgi ise:
Sicimin kozmik bir etken olarak kabul edilmesidir, yani sicim teorisine göre evrendeki her parçacık, bu sicimlerin farklı notalarda titreşmesiyle oluşur. Diğer bir deyişle, bir sicim belli bir hızda titreşirse "elektron", başka bir hızda titreşirse "foton" olur ve bilinçle karşılaşan sicim madde haline çöker. Bu tarife göre evren adeta devasa bir senfoni orkestrası gibi tek merkezden bir koordinasyon ile hareket etmektedir. Sicim teorisi ile her an yeniden var olan madde, kâinatın başıboş olmadığını, Kur’an ayetlerinde bildirildiği gibi her an Rabbimiz tarafından yeniden yaratıldığını gösteren delillerdendir.
Şüphesiz Allah, gökleri ve yeri zeval bulurlar diye (her an kudreti altında) tutuyor. Andolsun, eğer zeval bulacak olurlarsa, Kendisi'nden sonra artık kimse onları tutamaz. Doğrusu O, Halim’dir, bağışlayandır. (Fatır Suresi, 41)
8- Galaksimizde, Tüm Yıldızları Yutabilecek Süper Kara Delik Vardır
Galaksimizin merkezinde, tüm yıldızları yutabilecek büyüklükte süper kütleli bir kara delik olan Sagittarius A* bulunur. Güneşten 4 milyon kat daha büyük kütleye sahiptir. Bilindiği üzere bir kara deliğin olay ufkunu, yani geri dönüşü olmayan noktayı geçmek, kesin ölüm anlamına gelir; ancak Dünya’mız ve galaksimizin bu bölgesi bu karadelikten yaklaşık 26.000 ışık yılı uzaklıkta yer almaktadır ki bu da oldukça güvenli bir mesafedir.
Sagittarius A* isimli karadeliğin ilginç bir özelliği de ışık yaymadığı için görülememesi ve çevresindeki yıldızları adeta birer oyuncak gibi saniyede binlerce kilometre hızla etrafında döndürebilmesidir. Bir diğer özelliği ise o kadar güçlü bir kütleçekimi vardır ki, yanına yaklaşabilseydiniz, zaman sizin için Dünya’dakinden çok daha yavaş akardı. Oraya yakın geçirdiğiniz birkaç dakika, Dünya’da yıllar sürebilirdi. Bu devasa yapıdan ışık dahi kaçamadığı için doğrudan resmi çekilemiyor olsa da 2022’de varlığı tespit edilmiştir. Aşağıdaki görüntüler, klasik bir fotoğraf makinesiyle değil, radyo dalgalarını yakalayan devasa bir teleskop ağıyla (Event Horizon Telescope) elde edilmiştir. Görüntülenme tekniği ise oldukça ilginçtir;
Bilindiği üzeri kara deliklerin kendisi tamamen karanlıktır. Ancak çevresindeki gaz ve toz bulutları, kara deliğin devasa kütleçekimi nedeniyle ışık hızına yakın bir süratle dönerler. Bu sürtünme o kadar büyük bir enerji açığa çıkarır ki, çevresi milyarlarca derece ısınarak parlamaya başlar. İşte bizim gördüğümüz, kara deliğin kendisi değil, onun adeta "yemek yerken" etrafında oluşturduğu bu parlak ateş diskidir.
Resimde görülen ortadaki karanlık bölge ise kara deliğin olay ufku dediğimiz "dönüşü olmayan noktasıdır". Işık bu sınırın içine girdiğinde hapsolur. Yani bizler karadeliğin resmi derken aslında parlak bir arka planın önündeki o mutlak gölgeyi fotoğraflamış oluruz.
9- Dünyanın Baş Döndürücü Dönüş Hızı
Dünyamızın, Güneş Sistemi ve Samanyolu Galaksisi etrafındaki yolculuğunun yanında, Kendi ekseni üzerinde de sürekli hareket halindedir. Dünya, ekvatorda yaklaşık saatte 1600 kilometrelik bir hızla günlük dönüşünü gerçekleştirir ve kutuplara doğru ilerledikçe bu hız azalır. Bunu, yatakta uyurken veya yolda yürürken fark etmiyor olsak bile bu ses hızından daha hızlı seyahat ettiğimiz anlamına gelmektedir. Gezegenimiz kendi ekseni etrafında dönerken, aynı zamanda Güneş etrafında da 107.200 km/saat hızla dönmektedir. Hızın anlaşılması açısından bilgi vermek gerekirse, bir uçakta bu kadar hızlı seyahat ediyor olsaydınız, birbirine 11 bin km uzakta olan Tokyo'dan New York'a uçmanız 14 saat değil sadece 6 dakika sürerdi. Ancak Dünya’nın milimetrik şekilde sabit hızla hareket ediyor olması bu durumu algılamamızı engeller. Bu mucizevi durumu yine bir örnekle açıklamak gerekirse bunu fizikteki eylemsizlik kanunu ile eşleştirebiliriz. Saatte 800 km hızla giden bir uçakta olduğunuzu düşünün. Uçak sarsılmadığı sürece kahveniz dökülmez, kendinizi hareket etmiyormuş gibi hissedersiniz. Çünkü siz de uçakla aynı sabit hızda gidersiniz. Dünya da tıpkı bu uçak gibi çok büyük ve hızı sabit olan bir "araçtır".
Diğer bir etken ise, ‘Yerçekimi ve Merkez kaç’ Dengesidir. Dünya kendi ekseninde dönerken üzerindeki nesneleri dışarı doğru savurmak ister (merkezkaç kuvveti). Ancak Dünya'nın yerçekimi, bu savurma etkisinden yaklaşık 290 kat daha güçlüdür. Yani yerçekimi bizi zemine o kadar sıkı bağlar ki, dönüşün yarattığı hafif "hafifleme" etkisini fark etmeyiz.
10- Gördüğümüz Süpernovalar Binlerce Yıl Önce Meydana Gelmiştir
Gökbilimciler zaman zaman süpernovalara, yani bir yıldızın yaşam döngüsünün sonunda meydana gelen muhteşem yıldız patlamalarına tanık olurlar. Eğer bir gün bu gök olaylarından birine şahit olursanız, bu binlerce belki de milyonlarca yıl önce gerçekleşen bir olaya şahitlik ettiğiniz anlamına gelmektedir. Güneş dışında gökyüzünde görünen tüm yıldızlar genellikle binlerce ışık yılı uzaklıktadır; bu da şahit olduğumuz görüntülerin bizlere ulaşmasının çok uzun zaman aldığını, hatta bazı durumlarda binlerce yıl sürdüğünü gösterir. Dolayısıyla bugün Dünya'dan görülebilen bir süpernova, genelde binlerce yıl önce meydana gelmiş ve bitmiş bir olaydır. Uzayın sonu bilinmeyen genişliği, süpernovalar, karadelikler, yıldızlar, gezegenler ve daha sayamadığımız tüm kâinatın varlığı bize Rabbimizin sonsuz gücünü ve sınırsız ilmini göstermektedir. Rabbimiz bu olağanüstü yaratılışı düşünmemiz gerektiğini Kur’an’da şu şekilde bildirmektedir.
Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün art arda gelişinde temiz akıl sahipleri için gerçekten ayetler vardır.Onlar, ayakta iken, otururken, yan yatarken Allah'ı zikrederler ve göklerin ve yerin yaratılışı konusunda düşünürler. (Ve derler ki:) "Rabbimiz, sen bunu boşuna yaratmadın. Sen pek yücesin, bizi ateşin azabından koru." (Al-i İmran Suresi 190-191)
